Osmanlı padişahı; şair (Avnî mahlası), ilim ve sanat hamisi
II. Murad ile Hüma Hatun’un oğludur. İyi bir saray eğitiminden sonra 1443’te Manisa sancakbeyi oldu. 1444–1446 arasında ilk kez tahta çıktı; yeniçeri ayaklanması ve Halil Paşa’nın baskısıyla taht yeniden babasına verildi. Manisa’daki ikinci görevi (≈5 yıl) kültür ve siyaset ufkunu genişletti. 10 Şubat 1451’de II. Murad’ın ölümü üzerine Edirne’de 19 Şubat’ta ikinci kez tahta geçti.
Dönem kaynakları onu çalışkan, az gülen, zekî, inatçı; kitaba, ilme ve araştırmaya düşkün, bilgin ve sanatkârları koruyan bir hükümdar olarak tasvir eder. Seferlerden âlim ve sanatçıları İstanbul’a getirterek ilim-sanat çevresini güçlendirdi.
Edebî Kişiliği (Avnî)
Çocukluğundan itibaren ilim–şiir–sanat ortamında yetişti; Avnî mahlasıyla şiir yazdı ve divanı olan ilk Osmanlı padişahı kabul edilir. Sarayda âlim ve şairlerle haftada iki gün sohbet meclisleri kuruldu. Şiirlerinde Hâfız-ı Şîrâzî ve Sa‘dî etkisi görülür; didaktik, atasözlerine yakın söyleyişler ve lirik ton iç içedir.
