Biyografi
Asıl adı Mehmet’tir. 12 Rebîülevvel 1027 / 8 Şubat 1618’de Malatya’nın, bugün Soğanlı adıyla bilinen İşpozi kasabasında doğdu. Babası, bölgenin önde gelenlerinden ve Nakşbendiyye mensubu Soğancızâde Ali Çelebi’dir. “Niyazî” ve “Mısrî” onun mahlaslarıdır; “Mısrî” mahlasını Mısır’daki tahsilinden ötürü aldı.
Çeşitli medreselerde eğitim gördü; tasavvufî terbiyesini farklı merkezlerde derinleştirdi. 1655’te Halvetî şeyhi Ümmî Sinan’dan hilafet alarak irşada mezun oldu; memleketin pek çok şehrinde vaazlar verip halkı irşad etmeye çalıştı.
Sürgün Yılları ve Vefatı
Şöhreti yayılınca, ordunun maneviyatını yükseltmek üzere Sultan IV. Mehmed tarafından Lehistan seferine götürüldü. Hakkında çıkan iftiralar üzerine Limni adasına sürüldü ve burada yaklaşık on beş yıl çileli bir hayat yaşadı. Affedilip Bursa’ya döndüyse de Bursa kadısının şikâyetiyle yeniden Limni’ye gönderildi ve H.1105 / 1693’te (bir Çarşamba kuşluk vakti) burada vefat etti. Türbesi Limni’dedir.
Edebî Kişiliği
Türkçe ve Arapça manzum–mensur on ciltten fazla eser vermiştir. Aruzla yazdığı şiirlerde Nesimî ve Fuzûlî’nin, hece ile yazdıklarında Yunus Emre’nin etkileri görülür. En tanınmış eseri Divân’ıdır; ayrıca tefsir, şerh ve tasavvuf risaleleri kaleme almıştır.
Eserleri
Divân
- Divân (seçme şiirleri ve ilahileri içerir)
Mecmuaları
- Süleymaniye Ktp., Reşid Ef. 1218 numaralı mecmua
- Bursa Sultan Orhan Ktp., nr. 690, Mecmua-i Kelimât-ı Kudsiyye
Risaleleri
- Risâle-i Devriyye
- Risâle-i Es’ile ve Ecvibe-i Mutasavvufâne
- Risâle-i Eşrâtü’s-Sâat
- Tabirnâme
- Risâle-i Haseneyn
- Risâle-i Hızriyye
- Risâle-i Arşiyye
- Vahdetnâme
- Risâle-i İade
- Risâle-i Nokta
- Akîdetü’l-Mısrî
- Risâle fî Devrân-ı Sofiye
- Etvâr-ı Seb’a
Şerhleri
- Şerh-i Esmâ-i Hüsnâ
- Şerh-i Nutk-ı Yûnus Emre
Ait Olduğu Söylenen Diğer Eser ve Risaleler
- Lübbü’l-Lüb ve Sırru’s-Sır
- Cenâb-ı Hakk’ın her şeyi muhit olduğu hakkında risale
- Elğâz-ı Sofiye
- Risale fî işareti’l-vâkıât fi’l-Fâtihati’ş-Şerîfe
- Risâle-i Usûl-i Târikat
- Usûl-i Târikat ve Rumûz-i Hakikat
- Eşrefoğlu Rûmî’ye ait beyitlerin şerhi; bir beyitin şerhi
- Tefsir-i duâ hakkında risale
- Ahvâl-ı Tarîkat-ı Hak
- Tuhfetü’l-Uşşâk ve Tuhfetü’l-Müştâk
- El-Levâyih (İî suâl-i Şeyh Mısrî)
- Güneşin mağribden doğuşu hakkında risale
- Risâle-i Îman-ı Taklidî ve Tahkikî
- Ta’bîr-i Sadâ-yı Nâkûs
- Risâle fî tasviri’l-ecsâm ve’l-erhâm
- Risâle-i Târîhiyye
- Cüz-i Lâ Yetecezzâ
Yazdığı Tefsirler
- Tefsîr-i Sûre-i Yûsuf
- “İnnâ aradnâ’l-emânete” âyeti tefsiri
- “Lem yekunillezîne keferû” tefsiri
- “Allâhu nûru’s-semâvâti ve’l-ard” tefsiri
- “İz kâle rabbüke…” âyetinin tefsiri
- “İnnallâhe…” âyeti tefsiri
Arapça Eserleri
- Mevâidü’l-İrfân
- Devre-i Arşiyye
- Tesbî (Kasîde-i Bür’e/Bürde üzerine)
- Tefsîr-i Fâtihatü’l-Kitâb
- Mecâlis
