Neler Oluyor?
18-05-1048 - 04-12-1131
Asıl adı Giyaseddin Ebu’l Feth Ömer İbni İbrahim el-Hayyam olan Hayyam, İranlı astronom, matematikçi, şair, filozof ve bilgindir. İbn-i Sina’dan sonra Doğu’nun yetiştirdiği en büyük bilginlerden sayılır. Doğu edebiyatında rubai türünün kurucusu olarak tanınır.
1048’de Nişabur’da doğdu. Babası çadırcı olduğundan “Hayyam” (çadırcı) lakabıyla anıldı. Horasan, Belh, Buhara ve Merv gibi bilim merkezlerini dolaştı; Bağdat’a gitti. Selçuklu Sultanı Melikşah ve vezir Nizamülmülk’ün himayesini gördü, ancak saray entrikalarından uzak durdu. 1131’de doğduğu şehir Nişabur’da vefat etti.
Matematik, fizik, astronomi, tıp ve müzikle ilgilendi. Cebir Risalesi adlı eseriyle denklemler üzerinde önemli katkılar yaptı, binom açılımını ve katsayılarını ilk bulan kişi oldu. 1079’da tamamladığı Celali Takvimi güneş yılına göre hazırlanmış en doğru takvimlerden biridir. Bugün kullandığımız Gregoryen takviminden daha az hata payına sahiptir.
Hayyam’ın dünya edebiyatındaki yerini belirleyen en önemli eserleri rubaileridir. Yaklaşık 200 kadar olduğu bilinen rubailerinde aşk, şarap, hayatın anlamı, zamanın geçiciliği gibi temaları işledi. Akıl ve sağduyuyu yüceltti; toplumdaki haksızlıkları ince bir alayla eleştirdi. Kullandığı dil sade, akıcı ve anlaşılırdır. Batı’da en çok tanınan doğulu şairlerden biridir.
