Türk şair, filozof ve siyasetçi. Hece vezninde yazdığı şiirlerle tanındı; felsefeye merakı sebebiyle “Feylesof Rıza” diye anıldı. Tıp öğrenimi gördü; Osmanlı döneminde milletvekilliği ve Maarif Nazırlığı yaptı. Siyasi tutarsızlıkları, ateşli mizacı ve Sevr Antlaşmasını imzalayan Osmanlı heyetinde yer alması nedeniyle Yüzellilikler arasına alındı; yıllarca sürgünde yaşadı ve gurbet acısını şiirlerine taşıdı.
“Uçun kuşlar uçun! Burada vefa yok!
Öyle akar sular, öyle hava yok!
Feryadıma karşı aks-i sedâ yok!
Bu yangın yerinde soğuk kül vardır.”— “Uçun Kuşlar” (sürgünde yazdığı ünlü şiiri)
Hayatı (kısa)
1869’da Cisr-i Mustafapaşa’da (bugün Bulgaristan Svilengrad) doğdu. Babası Arnavut kökenli Hoca Mehmed Tevfik, annesi Çerkes kökenli Münire Hanım’dı. İstanbul’da bir Musevi okulunda okurken İspanyolca ve Fransızca öğrendi. Galatasaray Sultânisi, Mekteb-i Mülkiye ve ardından Tıbbiye’de okudu; hürriyetçi konuşmaları yüzünden birkaç kez soruşturma ve hapis yaşadı; 1897’de doktor oldu. Karantina İdaresi gibi kurumlarda çalıştı; 1907’de İttihat ve Terakki’ye girdi, Meşrutiyet günlerinde nutuklar verdi; ardından Hürriyet ve İtilaf’a geçti. 1918’de Maarif Nazırı oldu; Dârülfünun’da felsefe ve estetik dersleri verdi. 1920’de Sevr’i imzalayan heyette yer aldı. 1922’de ülkeyi terk etti; Hicaz, ABD, Ürdün, Lübnan’da yaşadı. 1934’te Ürdün’deki resmi görevinden emekli oldu, Cünye’ye yerleşti. 1939 affından yararlanarak 1943’te yurda döndü; 31 Aralık 1949’da İstanbul’da vefat etti, Zincirlikuyu Asri Mezarlığı’na defnedildi.
Şairliği ve düşüncesi
1895’lerden itibaren aruzla şiirler yazsa da asıl şöhretini 1913 sonrası hece ve sade dille kaleme aldığı koşma, nefes ve divan tarzı şiirlerle kazandı; tekke–halk edebiyatından bilinçle yararlandı. Edebiyat ve felsefe yazılarıyla Millî Edebiyat’ın fikrî zeminine katkı sundu.
