Doğum ve aile: Asıl adı Ömer’dir. 1847’de Zile’nin Çıkrıkçı Mahallesi’nde doğdu; babası Çördükoğulları’ndan Ahmet’tir. Halk arasında “Aşık Ceyhunî”, “Ceyhunî Baba” adlarıyla da bilinir.
Ustalık zinciri ve mahlas: Erzurumlu Emrah’ın çırağı olan Tokatlı Nuri’nin yetiştirmesidir; mahlasını da ondan aldı. Ustası ve Emrah koluna bağlılığı hayatı boyunca belirleyici oldu.
Ses ve saz: Davudî (gür) sesiyle tanındı; özellikle 12 telli çöğür çalardı ve geçimini sazıyla sağlardı.
Yaşamı ve gezginlik: Tokat, Çorum, Yozgat, Sivas ve çevresinde düğünlerde, köy odalarında, âşık kahvelerinde irticalen (doğaçlama) söyleyip çalıp dolaştı; asker uğurlamalarında da çalıp söylemesiyle hatırlandı. İlk eşi Zileli Şakire’den ayrıldıktan sonra Çorum’da Kahyaoğulları’ndan Meryem’le evlendi. 1912’de Alaca’ya giderken İsa Hacılı köyünde vefat etti.
Tarikat ve yol: Şiirlerinden ve yerel kayıtlarından Kadirî çevresine (Tokat’ta Balak Baba’ya intisap) meyli anlaşılır; bazı anlatılarda Bektaşî çevreleriyle de ilişkisine değinilir.
Şiir anlayışı: Hem hece hem de aruzla yazdı/söyledi. Kadir Güler’in çalışması, “Âşık Ceyhunî Baba Sâkin-i Zile” başlıklı yazma Divanını ortaya koyar; divanda koşma, destan yanında aruzlu türlerden divân, semâî, kalenderî, satranç örnekleri bulunduğu gösterilir.
Repertuvar tercihi: Kendi şiirleriyle birlikte yalnızca ustaları Tokatlı Nuri ve Erzurumlu Emrah’ın şiirlerini okumayı tercih ettiği bilinir.
Çırakları ve etkisi: Niksarlı Bedrî, Tokatlı Cemâlî, Sivaslı Pesendî gibi isimlerin yetişmesinde etkili oldu; özellikle Tokat–Çorum–Sivas–Yozgat havzasında geniş bir nüfuz kazandı.
Karıştırılan “Ceyhunî”ler
Kaynaklarda “Karslı Ceyhunî” ve “Erzurumlu Ceyhunî” adlarıyla anılan farklı âşıklar da vardır; Zileli Ceyhunî zaman zaman bu adlarla karıştırılmıştır.
