FENNÎ, Mehmed Sa‘îd Fennî (Yozgatlı)

1268/1850 – 1336/1918 | Divan şairi

Divan / Yazılı Edebiyat · 19. yüzyıl · Anadolu – Osmanlı – Türkiye

ISBN: 978-9944-237-86-4

Hayatı Yozgat’ın Teke Mahallesi’nde 1268/1850 yılında doğdu. Asıl adı Mehmed Sa‘îd Fennî’dir. Şiirlerinde çoğunlukla Fennî, bazı şiirlerinde ise Sa‘îd mahlasını kullandı. Yozgat eşrafından, Sâdıkî mahlaslı şair Kadı-zâde Hacı Sâdık Efendi’nin oğludur. Kardeşi Mahmûd Efendi de Aşkî mahlaslı bir şairdir; böylece Fennî, şair ve kültürlü bir aile ortamında yetişmiştir.

Öğrenimini Yozgat’ta Demirli Medrese’de tamamladı. Babasından ve Yozgatlı Âkif Paşa’nın yeğeni hattat Ömer Râgıb Efendi’den Arapça, Farsça ve hat dersleri aldı. 1292/1875’te ilk memuriyeti olan Yozgat Tahrirat Kalemi mukayyidliğine başladı. Birinci Mübeyyizlik, İdare Meclisi başkâtipliği ve Vergi başkâtipliği gibi görevlerle on altı yıl Yozgat’ta çalıştı.

Daha sonra Kayseri’de, Boğazlıyan ve İncesu’da Şer’iye Mahkemesi kâtipliği, Bidayet Mahkemesi başkâtipliği ve adliyenin çeşitli dairelerinde yaklaşık on yıl görev yaptı. Ardından Kalecik, Yabanâbâd (Kızılcahamam) ve Sivrihisar’da çeşitli memuriyetlerde bulundu; daha sonra Ankara Valiliği Vergi başkâtipliği ve Tahrirat kâtipliğine getirildi. Ankara valisi Âbidîn Paşa’ya gönderdiği bir şiirle onun dikkatini çekerek iltifatına mazhar oldu ve İdare Meclisi başkâtipliğine terfi etti. Bu görevdeyken Ankara İdâdisi’nde yazı ve edebiyat, 1329/1911’de ise Ankara Erkek Öğretmen Okulu’nda hüsn-i hat muallimliği yaptı.

Daha yüksek görevlere lâyık olduğunu düşündüğü hâlde bunun gerçekleşmemesi üzerine memuriyetten ayrıldığı, bazı rivayetlere göre emekli olduğu belirtilir. 1336/1918 yılında Ankara’da vefat etti. O dönem Namazgâh denilen, bugün Etnografya Müzesi’nin bulunduğu kabristana defnedildi; bu kabristanın kaldırılması üzerine kabri Cebeci/Gülveren Asrî Mezarlığı’na nakledilse de günümüzde yeri bilinmemektedir.

Edebi Kişiliği ve Eserleri Fennî’nin bilinen tek eseri Dîvân’ıdır. Ali Şakir Ergin tarafından, damadı Ali Haydar Ocakçıoğlu’ndan temin edilerek yayımlanan bu divanda; 13 münâcât, 10 na‘t (gazel ve kaside tarzında), 27 kaside, 4 muhammes, 8 tahmis, 4 müseddes, 3 müsebba‘, 1 müsemmen, 2 taştir, 246 gazel, 3 müstezad, 22 tarih manzumesi, 9 şarkı, 1 lugaz, 24 kıt‘a, 31 müfred, hece vezniyle yazılmış 6 şiir, 1 Arapça ve 5 Farsça şiir yer alır.

Şair ve kültürlü bir ailede yetişen Fennî, daha öğrencilik yıllarında şiir ve edebiyatla meşgul olmaya başladı. Güçlü şairliğinin yanı sıra çok iyi bir hattat ve hakkâktır. Yazdığı hat örnekleri sanat değeri yüksek levhalar, kazıdığı mühürler ise ince işçilikleriyle tanınır. Buğday ve pirinç taneleri üzerine İhlâs ve Âyetelkürsî sûrelerini yazdığı, tırnaklarıyla kabartma yaparak kâğıt üzerine yazı ve desenler oluşturduğu, ayva ve ceviz yapraklarının gözenek aralarını boşaltarak yazılar yazdığı rivayet edilir.

Babası Hacı Sâdık Efendi ve amcazâdesi Ömer Râgıb Efendi’nin tasavvufî şiirlerinden etkilenerek ilk şiirlerini onların çizgisinde kaleme aldı. Zamanla şiir sanatını geliştirdi; Fuzûlî, Bâkî, Nâbî ve Nedîm gibi divan edebiyatının büyük şairlerine tahmisler, nazire gazeller yazarak üstün sanat gücünü gösterdi. Çeşitli sebeplerle gurbete çıktığı yerlerde üdeba meclislerine girmiş, meşhur kimselere mühürler kazımış, kasideler ve nazireler yazmış, önemli olaylar için tarih manzumeleri söylemiştir.

Divanı incelendiğinde Fennî’nin Yozgat’ın yetiştirdiği en önemli şairlerden, hatta belki de en büyüğü olduğu görülür. Divanı ve diğer şiirleri sağlığında basılmamış olmasına rağmen, münâcâtları, gazelleri ve dörtlükleri halk arasında dilden dile dolaşmıştır. Soylu ve dindar bir aileden geldiği için tasavvuf yoluna da girmiş, Nakşibendî şeyhi Ahmed Hüsâmeddîn Efendi’ye tam bir teslimiyetle intisap etmiştir.

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Nâdân ile sohbetde letâfet bulamazsın Hayvân ile ülfetde nezâket bulamazsın Lezzetli sühan ârife ehl-i dile mahsûs Her lehcede her lebde uzûbet bulamazsın Pek çok bulunur mevsim-i miknetde ahibbâ Ammâ dem-i nekbetde ri'âyet bulamazsın Dâ’im nazar-ı dikkatini sîrete atf et Sûretde kıyâfetde kerâmet bulamazsın Ferrâceye destâra verilmişse kemâlât Germâbede ey hâce fazîlet bulamazsın Ashâb-ı necâbetdedir envâ'-ı mekârim Bed-mâyede âsâr-ı mürüvvet bulamazsın Her bîşeyi arslan yatagı zann idiverme Her beldede ashâb-ı fazîlet bulamazsın Etme dil-i sûfîde taharrî-i muhabbet İmkânı var mı buzda harâret bulamazsın Ni'met bulayım dersen eğer zahmete katlan Çekmem der isen zahmeti ni'met bulamazsın İhlâs ile bir kâmile kıl arz-ı dehâlet Yoksa iki âlemde selâmet bulamazsın Fennî sakın ayrılma huzûr-ı urefâdan Ünsiyyet-i câhilde halâvet bulamazsın Var ise şeref afv u atûfetdedir ancak Kin tutmada bir fazl u meziyyet bulamazsın

Münîf Bey'in Ankara Vâlîliğine Târîh

Zîver-i ser-defter-i sınıf-ı vulât Nuhbe-i cumhûr-ı kibâr-ı sikât Hâris-i sermâye-i fazl u şeref Hâ'iz-i pîrâye-i hayr u sebât Ya'nî Münîf Bey ki açıktır anın Kudret ü ehliyyeti ez-her cihât Ankara vâlîliğin ihrâz edip Geldi ol insân-ı ferişte-simât Makdemi târîhini ta'yîn içün Şöyle du'â etdi benûn u benât "Zeyyenehullâhu bi-âlâ'ihî Şerrefehullâhu bi-tûli'l-hayât" (1327)

Kaynakça:
Ali Şakir Ergin (1996), Yozgatlı Mehmed Sa'îd Fennî Dîvanı, Ankara. İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal (1988), Son Asır Türk Şairleri, C. I, İstanbul: Dergâh Yay. M. Öcal Oğuz (1994), Yozgat'ta Halk Şairliğinin Dünü ve Bugünü, Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Madde yazarları: Prof. Dr. Mehmet Arslan – Dr. Öğr. Üyesi Gürol Pehlivan Yayın Tarihi: 31.12.2014 · Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

Henüz şiir eklenmemiş.