Âşık Maksut Feryadi

Kısa Biyografi

Asıl adı Maksut Koca olan Âşık Maksut Feryadi, 1961 yılında Kars’ın Arpaçay ilçesine bağlı Sosgert (bugünkü adıyla Taşdere) köyünde doğdu. Türk halk müziği ve âşıklık geleneğinin önemli temsilcilerinden olup saz virtüözü olarak tanınır. Geleneksel âşıklık sanatını hem Türkiye’de hem de yurt dışında sahne, televizyon ve konferans ortamlarında sürdüren, usta–çırak zincirini çağımıza taşıyan bir halk ozanıdır.

Ailesi ve İlk Yılları

Feryadi’nin babası Âşık İskender (İskender Koca), annesi ise Zeynep Hanım’dır. Dedesi Rahim Koca, akrabaları Âşık Mehmet Hicranî ve Âşık Ali Rıza Ezgi gibi isimler de âşıklık geleneğinden gelen şahsiyetlerdir. Böylece güçlü bir âşık ailesinin içinde yetişmiştir.

İlköğrenimini köyünde tamamlayan sanatçı, köyünde ortaokul bulunmadığı için resmi eğitimine devam edemedi. Buna karşın, küçük yaşlardan itibaren köy düğünlerinde, meclislerde bulunarak âşıklığın hikâyecilik ve icra boyutunu babasından öğrenmiş; kendini babasının çırağı kabul ederek âşıklık mesleğinde yetişmiştir. Yöresindeki ve diğer bölgelerdeki pek çok âşıkla tanışarak bilgisini ve repertuvarını zenginleştirmiştir.

Ustalara İntisap ve Sanata Başlangıç

1977 yılında, İstanbul’da bulunan akrabası Âşık Mehmet Hicranî’nin (Sosgertli Hicranî) yanına gitti. Âşık havalarını çalıp söylemeyi büyük ölçüde ondan öğrendi. İlk dönemlerinde anonim türküleri dile getiren Feryadi, zamanla kendi şiir ve türkülerini seslendirmeye başladı.

“Feryadî” mahlasını da ustası Âşık Mehmet Hicranî verdi. Böylece hem mahlasına kavuştu, hem de âşıklığı bir meslek olarak sürdüreceği sanat hayatına girmiş oldu. İlk albümünü yine 1977 yılında yayımladı. Ustasını 1978’de kaybetmesine rağmen, 1986 yılına kadar sekiz albüm çıkararak üretken çizgisini sürdürdü.

Kars’tan İstanbul’a: Kahvehaneden Sahnelere

1986 yılında Kars’ta bir âşıklar kahvehanesi açarak sanatını bu mekânda icra etti; hem çalıp söyledi, hem de geleneğin yaşamasına katkı sundu. 1988’de ailesiyle birlikte İstanbul’a yerleşti.

İstanbul’da televizyon programları, konserler ve elektronik/medya ortamları üzerinden geniş kitlelere ulaştı. Sesi, sazı ve hikâyeciliğiyle hem halkın hem de alan araştırmacılarının yakından takip ettiği bir isim hâline geldi.

Şiir Yarışmaları ve Edebi Ödüller

Cumhuriyet’in 70. yılı vesilesiyle kaleme aldığı “Mustafa Kemal” adlı şiiri, Kültür Bakanlığı’nca düzenlenen şiir yarışmasında 270 şiir arasından ikincilik ödülü aldı ve bu şiire ilköğretim Türkçe ders kitaplarında yer verildi.

Cumhuriyet’in 75. yılında yazdığı “Mustafa Kemal’in Önderliğinde” başlıklı şiiriyle yine Kültür Bakanlığı tarafından ikinciliğe layık görüldü. Türk Dil Kurumu’nun cumhuriyet konulu şiir yarışmasında, “Cumhuriyet” adlı şiiriyle üçüncülük ödülü aldı. Bu şiir için İstanbul Üniversitesi tarafından bir klip çekildi ve ülkedeki tüm televizyon kanallarında yayımlandı.

2010 yılında Bursa’da düzenlenen Uluslararası Âşıklar ve Şairler Bayramı’nda birincilik ödülü, aynı yıl 22 Eylül 2010’da gerçekleştirilen 9. Tarsus Şelale Şiir Akşamlarında “Yılın Karacaoğlan Ödülü”ne layık görülmüştür.

Âşıklık Geleneği ve Kültür Evleri

Geleneksel âşık kahvelerinin, köy evlerinin ve düğün meclislerinin azaldığı bir dönemde âşıklık geleneğini yaşatmak amacıyla 1996 yılında İstanbul’un Bağcılar ilçesinde Âşıklar Otağı Kültür Evini kurdu. Açılışına 32 âşık katıldı; açılışı Safiye Ayla yaptı.

Bu kültür evinde pek çok genç âşık yetişti; Saim İstekoğlu ve Mustafa Kurbanoğlu bu isimler arasında anılır. Feryadi, 2017 yılında Halkalı’da bir âşıklar evi daha kurarak usta–çırak ilişkisini büyük şehre ve yeni kuşaklara taşımaya devam etti.

Bugün de İstanbul’da kurduğu bu mekânlarda çıraklar yetiştirip sanatını icra etmekte; sahne, eğitim ve sohbet ortamlarını bir arada yürütmektedir.

Uluslararası Faaliyetler ve Akademik Çalışmalar

Feryadi, Fransa, Belçika, Hollanda, Lüksemburg ve Rusya’nın da aralarında bulunduğu pek çok ülkeye bireysel imkânlarıyla veya davet üzerine giderek âşıklık geleneğini Avrupa’da yaşayan Türklere tanıtmaya çalışmıştır. Bu sayede hem gurbetçi topluluklarla hem de kültürel kurumlarla yakın ilişki kurmuştur.

2002 yılında, âşıklık geleneği ve halk şiiri üzerine söyleşi ve konferanslar vermesi için Harvard Üniversitesi tarafından Amerika Birleşik Devletleri’ne davet edilmiştir. Otuz eseri İngilizce’ye çevrilerek uluslararası okura sunulmuştur.

Eserleri ve Medya Çalışmaları

Albüm çalışmalarını da sürdüren sanatçı, 2001 yılında Azerbaycanlı sanatçı Zülfiye İbadova ile birlikte “O Sahilden Bu Sahile” adlı albümü yayımlamıştır.

2002’den itibaren özel bir televizyon kanalında, Türkiye ve Azerbaycan’dan gelen halk ozanlarını konuk ettiği “Ozan Telinden” isimli bir program hazırlayıp sunmuştur. Ustalarından öğrendiği halk hikâyelerini ise 2010 yılında TRT için yaptığı “Aşkın Hikâyesi” adlı programda anlatmıştır.

Kendi şiirlerinden derlenen “Sular Yandı” isimli şiir kitabı 2007 yılında yayımlanmıştır.

Halk Hikâyeleri ve Tasnif Çalışmaları

Akıllı Mehmet ile Gülfidan Hanım’ın Hikâyesi ve Akıllı Mehmet hikâyelerini tasnif eden Maksut Feryadi; Latif Şah Hikâyesi, Salman Bey Hikâyesi, Sevdâkar Hikâyesi, Kerem ile Aslı, Leyla ile Mecnun, Şahsenem ile Âşık Garip Hikâyesi gibi pek çok halk hikâyesini anlatan ve kayıt altına alan bir halk hikâyecisidir.

Bu yönüyle Feryadi, yalnızca icracı bir âşık değil; aynı zamanda sözlü kültürün önemli bir aktarıcısı ve derleyicisidir.

Yaşayan İnsan Hazinesi Ödülü

Âşıklık geleneğinin usta–çırak ilişkisi içinde gelecek nesillere aktarılması ve genç âşıkların yetiştirilmesi yönündeki çalışmaları nedeniyle, 2020 yılı Şubat ayında Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” unvanına layık görülmüştür. Böylece Türkiye’nin Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’ne dâhil edilmiştir.

Kısa Bilgiler

• Asıl adı: Maksut Koca
• Doğum: 1961, Arpaçay (Taşdere/Sosgert), Kars
• Tarz: Türk halk müziği, âşıklık geleneği
• Çalgı: Saz
• Etkin yıllar: 1977 – günümüz

Bu biyografi, Âşık Maksut Feryadi hakkında yayımlanmış açık kaynaklı bilgilerden ve Vikipedi’de yer alan kayıtlı metinden yararlanılarak özetlenip yeniden düzenlenmiştir.