MEÇHULÎ (Hasan Öztürk)

Hayatı

Asıl adı Hasan Öztürk olan Meçhulî, 1946 yılında Kahramanmaraş’ın Afşin ilçesine bağlı Keşanlı köyünde dünyaya geldi. Babasının adı Hasan, annesinin adı Elif’tir. Çocukluğu yoksulluk içinde geçti; babasını küçük yaşta kaybetti. İlkokulu köyünde bitirdikten sonra ekonomik imkânsızlıklar sebebiyle öğrenimine devam edemedi.

Gençlik yıllarında annesiyle birlikte Maraş’taki pamuk tarlalarında mevsimlik işçi olarak çalıştı ve çocukluk çağını bu ağır çalışma şartları içinde geçirdi. 1966’da askere alındı. Askere gitmeden önce annesine yardımcı olması için görücü usulüyle evlendirildi. Askerdeyken bir erkek çocuğu dünyaya geldi ve ona Şirazî adını verdi.

Askerlik dönüşü köyünde çalışmaya devam eden âşık, 1980’li yıllarda yaşanan Maraş Olayları sonrası Ankara’ya yerleşti. Burada hem siyasi hem de sanatsal alanlarda çeşitli faaliyetlerde bulundu. Bir süre Ankara Devlet Hastanesinde işçi olarak çalıştı; daha sonra İmar İskân Bakanlığı bünyesinde görev yaparken tutuklandı ve bir dönem cezaevinde kaldı.

1999 yılında sesini kaybetmesi nedeniyle sahne ve icra hayatını büyük ölçüde durdurdu. 2000 yılında Fransa’ya taşındı. 27 Ağustos 2011’de vefat etti ve doğduğu yer olan Keşanlı köyünde toprağa verildi.

Âşıklığa Yönelişi ve Sanat Hayatı

Meçhulî’nin halk şiirine ve âşıklık geleneğine yönelmesinde iki temel etken öne çıkar: doğup büyüdüğü yörede sözlü kültür ve âşıklık geleneğinin güçlü olması ve hayatı boyunca sürüp giden çileli, yoksul ve zor yaşam koşulları. Çevresindeki ozanlar, cemler ve deyişler onun sanata eğilimini beslemiş, yaşadığı acı ve sıkıntılar ise şiirine derinlik kazandırmıştır.

Doğduğu bölgede Alevî–Bektaşî inanç sistemi yaygındır. Meçhulî de bu kültür ortamında yetişerek saza ve söze doğal bir yakınlık geliştirdi. Çocuk yaşta saz çalmayı öğrendi. Hemşehrisi Kul Hasan’a kapılanarak üç yıl çıraklığını yaptı; böylece klasik anlamda bir usta–çırak ilişkisinden geçtiği söylenebilir.

İyi derecede saz çalabilen Meçhulî, geleneğin atışma ve deyişme dallarında da becerilidir. Badeli bir âşık değildir. Oğlu Kadir ve Şirazî’nin ustalığını üstlenerek geleneğin kuşaktan kuşağa aktarımına katkıda bulunmuştur.

Hemşehrisi İsmail İpek’ten her anlamda büyük destek gördü. 1968 yılında “Meçhulî Sazıyla Yârine Der ki” adlı şiirini albümünde okuyan İsmail İpek, onun adını sanat camiasına duyuran ilk isim oldu. Zamanla albümler yaptı; eserleri Selda Bağcan, Güler Duman, Emre Saltık, Cemo Doğan, Dilber Ay, Ali Güzel, Engin Nurşani gibi birçok sanatçı tarafından seslendirildi.

Mahlası, Üslubu ve Temaları

Meçhulî mahlası, ustası Kul Hasan tarafından verilmiştir. Bu mahlası kullanmadan önce bir süre Sarı Abdal adıyla da şiirler söylemiştir. Mahlas değişimi, hem sanat çizgisindeki olgunlaşmayı hem de usta tarafından tanınma ve tescil edilme sürecini yansıtır.

Şiirlerinde başta aşk, gurbet, dostluk, yoksulluk, adalet ve bağımsızlık olmak üzere toplumsal ve bireysel pek çok temayı işler. Dörtlükler hâlinde kurguladığı şiirlerinde çoğunlukla 11’li ve 8’li hece ölçüsünü kullanır. Koşma, semai ve destan nazım biçimleri, onun dilinde hem gelenekle uyumlu hem de çağının ruhuyla buluşan formlardır.

Dili, yaşadığı çevrenin söz varlığıyla beslenen, yer yer politik ve toplumsal eleştiriyi, yer yer içli bir gurbet duygusunu taşıyan bir yapıya sahiptir. Halkın gündelik dertlerini, kimlik ve adalet arayışını sazının ve sözünün merkezine yerleştirir.