Âşık Nuri Çırağı

Âşık Nuri Çırağı, 1948 yılının onuncu ayında Erzurum’un Şenkaya ilçesine bağlı Gaziler (Bardız) nahiyesinin Kaynak köyünde dünyaya geldi. Köyün eski adı Çermik, yeni adı ise Kaynak’tır. Nüfus kayıtlarında doğum tarihi 01.01.1949 olarak geçer. Asıl adı Nuri Cihan Karataş’tır. Dedesinin adı Süleyman, babasının adı Muhammet Hamit’tir. Babaannesi Fadime, annesi ise Emine (Seher) Hanım’dır. Tek çocuk olan Nuri, annesi Seher Hanım’ı doğumdan sonra yakalandığı hastalık sebebiyle küçük yaşta kaybetti.

İlkokulu 1960–1961 eğitim-öğretim yılında bitirdi. Aynı yıl Erzurum Yavuz Sultan Selim Öğretmen Okulu’nu kazandı; ancak annesinin onu yanından ayırmak istememesi sebebiyle bu okula kaydolamadı. Ailesiyle birlikte köyünde yaşamaya devam etti.

Halasının kızı olan Zennure Hanım ile genç yaşta evlendi. Evlilik gerçekleştiğinde Zennure on beş, Nuri ise on yedi yaşındaydı. Bu evlilikten Emine, Neşe, Mehmet Mansur, Ahmet Nesimi, Ali İmran ve Ömer Faruk adlarında altı çocuğu dünyaya geldi.

1976 yılında Âşık Reyhani ile birlikte, Kars’ın kahve kültüründen de etkilenerek Erzurum’da “Âşıklar Kahvesi”ni açtı ve bu mekân aracılığıyla âşıklık geleneğinin yaşatılmasına büyük katkı sağladı. Reyhani ile birlikteliği 1978 yılına kadar sürdü. Söz konusu kahve 1993 yılına kadar kültür hayatına hizmet etmeye devam etti. 1993’te Kocaeli’nin Darıca beldesine taşınan Âşık Nuri Çırağı hâlen Darıca’da yaşamaktadır.

1994 yılında İstanbul’da “Gülhane Parkı Âşıklar Kahvesi”ni açarak âşıkların İstanbul’a taşınmasında öncü rol oynadı. Bu kahve, İstanbul’da kurulan ilk âşıklar kahvesi olma özelliğini taşır. 1999’a kadar süren bu mekân, 2000 yılında “Gebze Âşıklar Kahvesi” adıyla yeniden açıldı ve varlığını sürdürmektedir. Âşıklar kahvesi zincirine 2001 yılında açılması planlanan “İzmit Çene Suyu Parkı Âşıklar Otağı” da eklenmiştir.

Çocukluğundan itibaren büyüklerin meclisinde bulunmayı seven Nuri, Âşık Nihani, Müdami, Deryami, Efgâri, Gülistan, Ruhani, Reyhani ve hocası Âşık Mevlüt İhsani gibi önemli isimlerin saz meclislerinde yer aldı. Aynı köyde yaşadığı ustası Mevlüt İhsani kendisine ilk sazını aldı. Ancak bir gün babası namaz kılarken saz sesinden rahatsız olunca sazını kırdı. Bu olaya çok üzülen Nuri, daha sonra babasından aldığı parayla Kars’tan yeni bir saz edindi. Şiir yazmaya kabiliyeti olan Nuri, ustası İhsani’den aldığı derslerle saz çalmayı öğrendi. Yıllarca beraber olduğu Reyhani’nin de üzerinde etkisi olduğunu söylese de asıl ustası olarak Mevlüt İhsani’yi kabul eder.

1966’da başlayan Konya Âşıklar Bayramı’na 1967 yılından itibaren katılmaya başladı. Mahlasını da yine Konya Âşıklar Bayramı’nda Orhan Şaik Gökyay, Fevzi Halıcı, Ahmet Kabaklı ve Behçet Kemal Çağlar verdi. Konya Âşıklar Bayramı başta olmak üzere pek çok kutlama, şenlik ve törene katıldı; Türkiye’de Sinop, Hakkâri ve Muğla dışında neredeyse bütün illeri gezdi. Bunun yanında yurt dışında Avrupa’nın çeşitli ülkelerine turnelere gitti; bu turnelerin yirmi biri Avrupa’ya, biri ise Orta Asya’ya yönelikti.

Özel televizyon kanallarında âşıklara yönelik ilk programları yapan isimlerden biri olan Âşık Nuri Çırağı, bugün de bu tür programlara seviyeli katkılar sunmayı sürdürmektedir. TRT dâhil birçok radyo kanalında çeşitli programlara katılmış; ayrıca TRT Kars Radyosu’nun onaylı sanatçısı olmuştur. Yüzü aşkın ödüle sahip olan âşık, ulusal bir televizyon kanalında program yapmaya devam etmektedir.

Açtığı kahvelerle pek çok âşığın yetişmesine zemin hazırlayan Âşık Nuri Çırağı, aktif hayatı nedeniyle doğrudan usta-çırak ilişkisiyle âşık yetiştirememiş olsa da kurduğu mekânlar, düzenlediği turneler ve katkı sunduğu programlar sayesinde âşıklık geleneğinin yayılmasına önemli ölçüde hizmet etmiştir. Doğu Anadolu’da âşıklar için ilk kez turne düzenlemiş; “Âşıklar Kahvesi” girişimleriyle bu kültüre kalıcı izler bırakmıştır.