NEBÎL, Mehmed Nebîl Bey

d. ? / ö. 1235 (1819–1820), Kahire — divan şairi

(Divan / Yazılı Edebiyat — 18. Yüzyıl — Anadolu – Osmanlı – Türkiye)

Hayatı

Mehmed Nebîl Bey, İstanbulludur. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Asıl adı Mehmed Nebîl olup daha çok Mehmed Nebîl Bey olarak tanınmıştır. Babası vak‘anüvis Halil Nûrî Bey, dedesi Feyzullah Şâkir Bey, büyük dedesi ise şair ve sadrazam Abdullah Nuri Paşadır. Şeyhülislâm Âşir Efendi’nin kızından torunu olması sebebiyle köklü bir ilmi ve idari çevre içinde yetişmiştir.

Medrese tahsili gören Nebîl, 1210/1795–96 yılında müderris oldu. Daha sonra sırasıyla Eyüp ve Kahire kadılıklarında bulundu. Ardından Medine kadılığına tayin edilmesine rağmen, yol hazırlıkları sırasında 1235/1819–20 yılında Kahire’de vefat etti ve buraya defnedildi.

Bazı kaynaklarda (Sicill-i Osmanî, İsmail Paşa vb.) vefat tarihi farklı (1236/1820–21 veya 1225/1810–11) olarak kaydedilmişse de, araştırmalara göre bu kayıtların isabetli olmadığı belirtilmektedir.

Mehmed Nebîl’in kızı, XIX. yüzyılın tanınmış kadın şairlerinden Şeref Hanım’dır. Bundan başka, Şerife Samiye Hanım adlı bir kızı ve küçük yaşta vefat eden Mehmed Nâilî adında bir oğlu vardır.

Edebî Kişiliği

Nebîl, tek bir tarzla yetinmeyen, yeniliklere açık, çok yönlü bir divan şairidir. Şiirlerinde yer yer hikemî üslup görülmekle birlikte, bu tarz manzumeleri sayıca fazla değildir. Daha çok Nedîm’deki neşeli hava ile Fuzûlî ve Şeyh Gâlib’deki tasavvufî iklimi bir arada hissettiren bir söyleyişe sahiptir.

Özellikle fahriye türünde oldukça başarılıdır. Aruzu ustalıkla kullanmış, şiirlerinde sadece çok az sayıda aruz kusuruna rastlanmıştır. Birçok beytinde söz sanatlarını ve anlam inceliklerini büyük bir maharetle birleştirir. Bu özellikleriyle Nebîl, orta-üst düzeyde, iyi bir divan şairi olarak değerlendirilmektedir.

Eserleri

Dîvân

Şairin bilinen tek eseri Dîvân’ıdır. Bilinen nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi T. 1626 numarada kayıtlıdır. Dîvân üzerine Yasemin Aktaş (2010) tarafından bir yüksek lisans çalışması yapılmıştır.

16 kaside
151 gazel
103 kıta
10 murabba
3 muhammes
2 tahmis
1 müseddes
3 terkib-i bend
1 mesnevi

Kaynakça (seçme)

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî, C. 4, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Aktaş, Yasemin (2010). Mehmed Nebil ve Divanı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi.

Cunbur, Müjgân (2006). “Nebîl”, Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, C. 6, Ankara: AKM Yay.

Kurnaz, Cemâl & Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî – Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri, C. II, Ankara: Bizim Büro Yay.

Şemsettin Sami (1996). Kâmûsu’l-A‘lâm, Tıpkıbasım, C. 6, Ankara: Kaşgar Neşriyat Yay.

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Ol miyân kim rişte-i efkârdır mû koymuş ad
Sâye-i baht-ı siyâha aks-i gîsû koymuş ad

Âftâbı zîr-i gîsûya çeküp rû koymuş ad
Ortasından bedri şakk itmiş dü-ebrû koymuş ad

Reng-i gülle mâye itmiş dâye-i kudret müli
Harc idüp şekkerle şîre la‘l-i dil-cû koymuş ad

Tâb-ı ruhsârı yakup itmiş bu sûretle siyâh
Kâfir-i âteş-pereste hâl-i Hindû koymuş ad

Şâh-ı billûr işlemiş dilber nihâl-i kaddine
Kol salup bu feyzi Hak virdikde bâzû koymuş ad

Zülfi tohm-efşân olınca ol ruh-ı hoy-kerdeye
Jâle-i gülden yeşermiş hatt-ı şeb-bû koymuş ad

Geh mu‘ammâ geh lugaz geh beyt geh matla‘ Nebîl
Lâyıkıyle zâde-i tab‘a sühan-gû koymuş ad

(Aktaş, Yasemin (2010). Mehmed Nebil ve Divanı, Gazi Üniversitesi, s. 251)