Yusuf Kâmil Paşa

Hayatı ve Görevleri

Yusuf Kâmil Paşa 1808’de Malatya’nın Arapgir kazasında doğdu. Özel öğrenim görerek Arapça, Farsça ve Fransızca öğrendi; devlet hizmetine Divan-ı Hümayun Kaleminde başladı. Bir süre sonra Mısır’a giderek Mısır Hidivi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın kızı Zeynep Hanım ile evlendi; bu evlilikle Mısır çevresiyle sıkı ilişkiler kurdu.

Askerî kariyerinde kaymakamlıktan mirliva rütbesine kadar yükseldi; 1845’te Sultan Abdülmecid tarafından mir-i miran (askerî ve idarî âmîr) yapıldı. Zeynep Hanım’dan ayrılması için gerici çevrelerin baskısına rağmen evliliğini sürdürdü; bu tavrı sebebiyle Asvana sürgün edildi. 1849’da padişahın özel fermanıyla İstanbul’a döndü; Rumeli Beylerbeyi rütbesiyle Meclis-i Vâlâ üyeliğine atandı ve aynı yıl vezirliğe yükseltildi.

Tanzimat döneminde pek çok idarî görevde bulundu; 1862’de sadrazamlık ve Sultan Abdülaziz’in payitaht kaymakamlığı görevlerini üstlendi. 1876’da vefat etti ve eşiyle birlikte inşa ettirdikleri Üsküdar’daki Zeynep Kâmil Hastanesinin bahçesine defnedildi.

Edebî Kişiliği ve Çevirmenliği

Yusuf Kâmil Paşa’nın edebiyat tarihindeki asıl önemi, Fransız yazar Fénelon’un Les Aventures de Télémaque adlı eserini Türkçeye çevirmesinden gelir. Onun Telemak başlığıyla yayımlanan çevirisi (1862), Türkçe yayımlanan ilk roman çevirisi kabul edilir ve Türk edebiyatının Batılı anlamda roman türüyle tanışmasında dönüm noktası sayılır.

Aynı eser daha sonra Hasan Âli Yücel’in başlattığı Dünya Klasikleri dizisi kapsamında da Türkçeye yeniden kazandırılmış, bu kez MEB Yayınları tarafından “Telemakhos’un Başından Geçenler” adıyla yayımlanmıştır (çeviri: Ziya İshan, 1946).

Telemak Çevirileri

Yusuf Kâmil Paşa’nın Telemak Çevirisi

• Özet niteliğindedir; metni kısaltarak aktarır.
• İlk olarak Mecmua-i Fünûn’da bölüm bölüm yayımlanmıştır.
• Dili ağır ve klasik bir Osmanlıca üsluba sahiptir.
• Eser yayımlandıktan kısa süre sonra ikinci baskısı yapılmıştır.

Ahmet Vefik Paşa’nın Telemak Çevirisi

• Daha sade, anlaşılır ve halkın okuyabileceği bir dil kullanır.
• Yusuf Kâmil Paşa’nın çevirisine göre daha çok beğeni toplamıştır.
• Tam metin çeviridir; eserin tamamını kapsar.
• Çevirinin tam metni Ceride-i Havadis’te yayımlanmıştır.

Telemak, eğitimci (didaktik) niteliği ağır basan bir eserdir. Bir yandan kahramanın serüvenlerini anlatırken, diğer yandan yöneticilik, ahlâk ve erdem üzerine düşünceler sunar. Bu özellikleriyle Tanzimat dönemi aydınlarının genç kuşaklara ulaştırmak istediği Batılı değerler için uygun bir araç olarak görülmüştür.

Eserleri (seçme)

Tanzimat Dönemi Bağlamı

Yusuf Kâmil Paşa’nın Telemak çevirisi, Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı’nda (1860–1896) Batı edebî türlerinin benimsenmesi sürecinin başlangıç örneklerindendir. Çeviri faaliyetleri, öğretici metinler, roman ve tiyatro türleriyle birlikte yenileşme hareketinin edebiyata yansımasını hızlandırmış; ardından gelen ilk yerli roman ve oyunlar için zemin hazırlamıştır.