Âşık Tüccari (Ticârî) (1720–1805)

Zamanının en güçlü âşıklarından biri olan Âşık Tüccari, destan ve hikâye anlatıcılığıyla tanınmış, 18. yüzyıl Doğu Anadolu âşık geleneğinin önde gelen temsilcilerinden biridir. Eldeki bilgilere göre 1720–1805 yılları arasında yaşamıştır.

Hayatı

Âşık Tüccari’nin Kars ve çevresinde yaşadığı, Selim ilçesine bağlı Büyükcetin (Tıknıs) köyüyle ilişkilendirildiği bilinmektedir. Yaşadığı dönem, Nadir Şah’ın Kars ve çevresine yönelik seferlerinin yapıldığı yıllara rastlar.

1744 yılında Kars Kalesi’nin kuşatılması sırasında, Nadir Şah ordusundan ayrılan İran akıncıları Tüccari’nin köydeki evlerini yağmalamış, genç ve güzel eşini esir alarak saraya götürmüşlerdir.

Eşini kurtarma hikâyesi

Eşi güzelliği sebebiyle Nadir Şah’ın sarayına alınmıştır. Âşık Tüccari ise eşini kurtarabilmek için kendisinin Hak âşığı olduğunu ispat etmeye çalışmış, rivayete göre bir hafta boyunca her gece bir türkü veya hikâye söylemiştir. Bu sanat gücü sayesinde eşini kurtarmayı başarmıştır.

Körlüğü

Tüccari, dönüş yolunda çiçek hastalığına yakalanmış, hastalık sonucu iki gözünü de kaybederek hayatının geri kalanını kör olarak sürdürmüştür.

Sanatı ve eserleri

Destan ve hikâyeleriyle tanınan Âşık Tüccari, saz şiirinde hikâye anlatıcılığını öne çıkaran bir üslup geliştirmiştir. Seyahat Destanı adlı eseri, 1800 yılında Ahıska’ya tedavi için giderken yolda söylediği şiirlerden oluşur.

Kars’ta bir kış boyunca yazdığı yedi hikâyenin sonunda âşık ile maşukun kavuşamamasına üzülen diğer saz şairleri, Tüccari’yi üstat kabul ederek Allahuekber Dağı’nın güney eteğindeki Körenleşen (Karahaç) köyünde toplanmış ve hikâyelerin sonuna eklemeler yaparak sevgilileri kavuşturmuşlardır.

Kerem ile Aslı hikâyesi ise yaygın biçimde bilindiği için özüne dokunulmadan aktarılmıştır.

Son yılları ve ölümü

Körlüğüne rağmen şiir söylemeye devam eden Âşık Tüccari’nin, Kars Beylerbeyi Ahmet Paşa’nın kızına mecazi bir aşk beslediği, bu sebeple sınandığı rivayet edilir. Yaklaşık 85 yaşında vefat etmiştir.