Hoca Süleyman Neş’et Efendi
18. Yüzyılın Büyük Muallimi ve Şairler Hocası
Babasının sürgünde bulunduğu Edirne’de doğdu. Asıl adı Süleyman’dır. Babası Ahmed Refî Efendi, Enderun’da yetişmiş bir devlet adamı olup "musâhib-i şehriyârî" unvanıyla anılmıştır. Babasının bir şarkısının padişah tarafından beğenilmesiyle ailece 1737'de İstanbul’a dönmüşlerdir.
Mevlevîlik ve İlk Eğitim
1750 yılında babasıyla birlikte gittiği Hac dönüşünde Konya’da Mevlânâ’nın türbesini ziyaret etmiş, burada kendisine Mevlevî sikkesi giydirilmiştir. Bu olay hayatına yön veren dönüm noktası olmuştur.
- Dil Eğitimi: Şair Eymenî’den Farsça dersleri alarak bu dilde şiir yazacak seviyeye ulaştı.
- Mahlas: Türkçe şiirlerinde Dâyezâde Cûdî Efendi’den yardım gördü ve ondan "Neş’et" mahlasını aldı.
- Tasavvufi Yönü: 1754'te Bursalı Mehmed Emin Efendi’nin etkisinde kalarak Nakşibendî tarikatına intisap etti.
Savaş ve Kültür Faaliyetleri
Silah kullanmadaki ustalığıyla bilinen Neş’et, 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'na katılmış ve savaş sahnelerini şiirlerine yansıtmıştır. Savaştan sonra Molla Gürânî semtindeki konağını adeta bir mektebe dönüştürmüş; burada Farsça dersleri vermiş ve Mes̱nevî okutmuştur. Konağı yabancı seyyahların dahi uğrak noktası olmuştur.
Edebî Ekolsü ve Sebk-i Hindî
Hoca Neş’et’in asıl önemi, XVIII. yüzyılda zayıflayan İran edebiyatı etkisini ve Sebk-i Hindî (Hint Üslûbu) akımını Osmanlı şairleri arasında yeniden canlandırmasıdır. Sâib-i Tebrîzî ve Şevket-i Buhârî gibi isimleri talebelerine sevdirerek; şiirde giriftlik, ıstırap ve derin tasavvufi konuların işlenmesine öncülük etmiştir.
"Hoca" Lakabı ve Mahlasnameler
Yetiştirdiği onlarca şair nedeniyle "Hoca" lakabıyla şöhret bulmuştur. Talebelerine karakterlerine uygun mahlaslar vermesiyle tanınır. En meşhur talebeleri:
- Şeyh Galib (Ona "Es‘ad" mahlasını vermiştir)
- Beylikçi Mehmed (İzzet mahlası)
- Vak‘anüvis Pertev
Başlıca Eserleri
- Divan: Pertev tarafından tertip edilen, içinde na‘tların ve mahlasnâmelerin öne çıktığı ana eseridir.
- Tercüme-i Şerh-i Dü Beyt-i Mollâ Câmî: Mes̱nevî'nin ilk iki beytinin şerhi ve tercümesidir.
- Tercümetü’l-ışk: Nakşibendî tarikatına dair bir tercüme eserdir.
- Ṭûfân-ı Maʿrifet: Mirza Bîdil’e nazîre olarak Farsça yazdığı tasavvufî eseridir.
- Muharrerât-ı Husûsiyye-i Neş’et: Devlet adamlarıyla olan mektuplaşmalarıdır.
İstanbul’da vefat eden Hoca Neş’et’in kabri, Topkapı Sakızağacı Mezarlığı’nda, büyük Mes̱nevî şârihi Sarı Abdullah Efendi’nin yanındadır.
