Divan Şairi · 19. Yüzyıl · Anadolu-Osmanlı-Türkiye
Asıl adı Mehmed Salih Hayrî Efendi’dir. “Türk Hayrî” adıyla tanınmıştır.
Ankara’nın Ayaş ilçesinde doğdu. Genç yaşta İstanbul’a gelerek devlet hizmetine girdi.
1256/1840-41 yılında Tahaffuz-hâne (Karantina İdaresi)’de istintak kâtibi olarak görev aldı.
1261/1845’te düzenlenen bir sûr-ı hümâyûnda kendisine hâcegânlık rütbesi verildi.
Emekliye sevk edildikten sonra bir süre 5000 kuruş maaş aldı.
Emekliliğinin ardından felç geçirdiği, bu hâliyle hacca gittiği rivayet edilir.
İstanbul’da 1293/1876 veya 1294/1877 yıllarında vefat etmiştir.
Kaynaklarda çok sayıda şiiri bulunduğu belirtilmesine rağmen Hayrî Efendi müstakil bir
Dîvân tertip etmemiştir. En önemli eseri, 1853-1856 Kırım Savaşı’nı manzum
olarak anlattığı Hayrâbâd’dır.
Yaklaşık 4000 beyitten ve 317 bentten oluşan bu eser, gazavatnâme geleneğinin
son örneklerinden biri kabul edilir. Rus elçisi Mençikof’un İstanbul’a gelişinden
1856 Islahat Fermanı’na kadar geçen süreci ele alır; Balkanlar, Kırım ve Kars
cephelerindeki savaşları ayrıntılarıyla anlatır.
Hayrî, eserde yalnız askerî hadiseleri değil; dönemin siyasî rekabetlerini,
Avrupa parlamentolarındaki tartışmaları ve Yunan İsyanı’nı da ele almıştır.
Hayrâbâd, Necat Birinci tarafından
“Kırım Zafernâmesi – Hayrâbâd” adıyla 1988 yılında yayımlanmıştır.
Şinâsi, Nâmık Kemal ve Ziyâ Paşa ile münasebetleri bulunan Hayrî,
Sadrazam Mehmed Emîn Âli Paşa’ya bağlılığı sebebiyle bu çevre tarafından dışlanmıştır.
Ziyâ Paşa’nın Zafernâme adlı hicvini,
Âli Paşa’nın müntesiplerinden olan Salih Hayrî adına tahmis etmesi bu duruma işaret eder.
Kaynakça
Birinci, Necat (1988). Kırım Zafernâmesi – Hayrâbâd. Ankara.
Cunbur, Müjgân (2004). “Hayrî”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, C. 4.
Fatîn Dâvud (1271). Hâtimetü’l-Eş’âr. İstanbul.
Kurnaz, Cemal – Tatçı, Mustafa (2001). Tuhfe-i Nâilî. Ankara.
Mehmed Süreyyâ (1311). Sicill-i Osmânî. İstanbul.
Özgül, M. Kayahan (2000). Son Asır Türk Şairleri. Ankara.
Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1981). “Hayrî”. C. 4.
