Sultan Abdülaziz İstanbul’da doğdu. Kuvvetli bir tahsil gördü ve geniş bir edebî kültüre sahipti. Uzun boylu, iri yapılı, geniş omuzlu ve heybetli biriydi. Güreş tutacak kadar kuvvetliydi. Aynı zamanda bestekâr, şair ve ressam olarak da tanındı.
Memleketin imarı için pek çok çalışma yaptı. Donanma için yaptırdığı savaş gemilerinin planlarını çoğu zaman kendisi çizdi. 1863’te Mısır’a, 1867’de Avrupa’ya seyahatler yaptı. Onun döneminde Şûrâ-yı Devlet (1868) kuruldu, Süveyş Kanalı (1869) açıldı.
1871’de Mithat Paşa’yı sadrazam yaptı, ancak kısa süre sonra görevden aldı. 1874’te Hüseyin Avni Paşa sadrazam oldu, fakat bir yıl sonra azledildi. Ardından gelişen siyasi çekişmeler ve entrikalar sonucunda Mithat Paşa, Mahmud Nedim Paşa ve Hüseyin Avni Paşa’nın teşvikleriyle başlayan hareket ihtilale dönüştü. Abdülaziz tahttan indirildi ve kısa süre sonra intihar süsü verilerek zorla öldürüldü.
Oysa ki Abdülaziz döneminde Osmanlı Devleti, askerî bakımdan dünyada ikinci veya üçüncü sıraya yükselmişti. Çalışkan, gayretli, dindar ve ileri görüşlü bir padişah olarak büyük ümitler taşımaktaydı. Ancak dönemin düşük seviyeli siyasi oyunları sonucu tahttan indirilmesi devlet için ağır bir felaket oldu. Tüm mal varlığı yağmalandı.
5 Haziran 1876 tarihinde 46 yaşında şehit edildi. Cenazesi, İstanbul Divanyolu’ndaki Sultan II. Mahmud Türbesi’ne defnedildi.
