Mekke – 43/664, Mısır
Kureyş’in Sehm kolundan • Büyük devlet adamı ve kumandan • “Mısır Fâtihi”
Müslüman olmadan önce Mekke’nin ticaret ve siyasetinde önemli bir yere sahipti. Necâşî ile dostluğu vardı. Mekke müşrikleri onu, Habeşistan’a hicret eden Müslümanların iadesi için elçi göndermişti.
Hendek Savaşı’ndan sonra İslâmiyet üzerine düşünmeye başladı. Bir gün Halid bin Velid (r.a.) ile karşılaştı; o da aynı düşünceler içindeydi. Birlikte Medine’ye gidip Resûlullah’a (s.a.s.) biat ettiler. Efendimiz onları görünce: “Mekke size ciğerpârelerini attı.” buyurdu. Amr (r.a.) günahlarının affını sorunca Resûlullah (s.a.s.): “İslâm, öncekileri siler.” buyurdu.
Zâtüsselâsil Seriyyesi’nde kumandan tayin edildi. Hz. Ebû Bekir ve Ömer’in de bulunduğu takviye kuvvetlerle Beliy kabilesini mağlup etti. Bu başarıdan sonra Resûlullah (s.a.s.), onun cihada samimiyetini överek: “Sâlih mal, sâlih kimsede ne güzeldir.” buyurdu.
Bir gün Resûlullah’a (s.a.s.): “Ey Allah’ın Resûlü, insanların sana en sevgilisi kimdir?” diye sordu. Efendimiz: “Âişe” buyurdu. “Erkeklerden kimdir?” deyince: “Âişe’nin babası.” dedi. Sonra “Ömer” buyurdu. Amr (r.a.) kendi adının geçmeyeceğini anlayınca sustu.
Mekke fethinde, Huneyn’de ve putların kırılmasında bulundu. Umman hükümdarına elçi gönderildi ve oranın İslâm’a girmesine vesile oldu. Hz. Ebû Bekir devrinde Filistin seferlerine katıldı. Hz. Ömer devrinde Kudüs’ün fethinde bulundu. Asıl büyük hizmeti ise Mısır’ın fethi oldu. 640 yılında başlayan seferle Aynişems’te Bizans ordusunu yendi, İskenderiye’yi aldı. Fustat şehrini kurdu, cami inşa ettirdi. Mısır’da idari ve iktisadi düzenlemeler yaptı, kanalları onarttı.
Hz. Osman devrinde valilikten alındı. Hz. Ali döneminde Sıffîn ve Hakem olaylarında Muâviye’nin yanında yer aldı. Sonra yeniden Mısır valisi oldu. Hz. Ömer onun kabiliyetini: “Amr dünyada kaldıkça idareci olmalıdır.” sözüyle ifade etmişti.
40’tan fazla hadis rivayet etti. Son hastalığında: “İslâm’dan önce en sert düşmanlarından idim. Allah’a hamdolsun, Resûlullah’a biat ettim, affına mazhar oldum.” diyerek geçmişine pişmanlığını ifade etti. 43/664 yılında Mısır’da vefat etti.
