Ebû Râfi‘ (Eslem) (r.a.)

İman ve Nebevî Hizmet

İslâm’ın ilk yıllarında iman etti; müşriklerin şerrinden çekinerek Mekke’de imanını gizledi. Önce Hz. Abbâs’ın kölesiyken onun tarafından Resûlullah’a (s.a.v.) hibe edildi ve hâne-i saâdete dâhil olma şerefine erdi. Hz. Abbâs’ın Müslüman oluşu üzerine Peygamberimiz sevinç nişânesi olarak Ebû Râfi‘’i âzâd etti ve âzâdlısı Selmâ ile nikâhladı. “Hür” olduktan sonra da harpte ve sulhte Efendimiz’in hizmetinden ayrılmadı; seferlerde çadırını kurardı.

Zekât Meselesi ve “Ehl-i Beyt’e Sadaka Helâl Değildir”

Erkam (r.a.)’ın zekât memuriyetinde yardım teklif edilince durumu Efendimiz’e arz etti. Resûlullah (s.a.v.): “Ey Ebû Râfi‘! Biz Ehl-i Beyt’teniz; bize sadaka (zekât) helâl değildir. Kavmin kölesi de onlardandır.” buyurdu.

Bedir Sonrası: Ebû Leheb Hadisesi

Bedir bozgunu haberi Mekke’ye ulaşınca Zemzem civarında Ümmü’l-Fadl ile sevincini paylaşırken, Ebû Süfyân’ın “gök ile yer arasında beyazlara bürünmüş atlılar” gördüklerini anlatmasını duyup “Vallahi onlar meleklerdir!” dedi. Ebû Leheb onu dövmeye kalkınca Ümmü’l-Fadl direkle müdahale etti. Birkaç gün sonra Ebû Leheb hastalanıp sefil halde öldü; çekinildiği için yıkanmadan kenar bir yere gömüldü.

Hicret ve Gazveler

• Hicret: Bedir’den sonra Medine’ye hicret etti; Suffe ehlinden oldu.
• Gazveler: Uhud ve Hendek’te bulundu; Hz. Ali (r.a.) kumandasında Yemen seriyyesinde yardımcılık yaptı.
• Dört Halife devri: Hz. Ebû Bekir’le ridde savaşlarına, Hz. Ömer’le fetihlere katıldı; Hz. Osman döneminde ilim ve talimle meşgul oldu.

İlim, Talebe ve Rivayet

Sünnet ve Nebevî ahlâkı iyi bilen bir râviydi; sahâbe ondan çok istifade etti. 68 hadis rivayet etti. Talebeleri arasında oğulları (Hasan, Râfi‘, Ubeydullah, Mûtemer), torunları (Hasan, Sâlim) ve Atâ b. Yesâr, Süleyman b. Yesâr gibi isimler vardır. İbn Abbâs (r.a.) onun anlattıklarını yazdırırdı.

Nebevî Hâne’den Bir Hatıra

Ümmü’l-Mü’minîn Mâriye’den doğan İbrâhîm’in müjdesini Resûlullah’a (s.a.v.) getirince Efendimiz ona bir köle hibe etti.

Seçilmiş Rivayetler

• Abdestte yüzüğü hareket ettirirdi: “Resûlullah (s.a.v.) abdest alırken parmağının tamamen ıslanması için yüzüğünü çevirdi.”
• Kulağı çınlayana salavât: “Sizden birinin kulağı çınladığında beni zikretsin ve bana salavât getirsin.”
• Borcu en güzel ödemek: “Allah’ın kullarının en hayırlısı, borcunu en güzel ödeyendir.”
• Ummetin suretleri (nakil): “Âdem (a.s.) su ile çamur arasında iken ümmetimin sûretleri bana gösterildi; Âdem’e isimler öğretildiği gibi bana da isimler öğretildi.”

Vefatı

Hz. Ali’nin (r.a.) hilâfetinin ilk günlerinde vefat etti. Allah ondan razı olsun; şefaatlerine mazhar eylesin. Âmin.

Kısa Kronoloji

• Erken dönem: İlk Müslümanlar arasında; Hz. Abbâs’ın kölesiyken Resûlullah’a hibe.
• Âzâd & aile: Selmâ ile evlendi; oğlu Abdullah büyüyünce Hz. Ali’nin kâtibi oldu.
• Bedir sonrası: Ebû Leheb hadisesi (Ümmü’l-Fadl’ın müdahalesi).
• Medine: Suffe; Uhud–Hendek; Yemen seriyyesi (Hz. Ali’ye yardımcı).
• Dört halife: Ridde ve fetihler; ardından talim/terbiye.
• Vefat: Hz. Ali devrinin başı.