Doğum: Tarihi kesin bilinmemektedir
Vefat: H. 58 (M. 678), Mısır
Öne çıkan vasfı: Kur’an hâfızı, ilim ve cihad eri
Kur’an’ı güzel okuyuşu, gece seher vakitlerinde huşû ile tilaveti ve kendi eliyle yazdığı mushafıyla bilinen sahabi. Efendimiz’in yanında bulunmuş, ilim ve cihad sahasında örnek bir şahsiyet olmuştur.
Rasûlullah’ın (s.a.v.) Medine’ye hicretinden sonra Müslüman olmuştur. Kendi anlatımıyla, koyun sürülerinin peşinde yaşarken İslâm haberini almış, Medine’ye giderek Efendimiz’e bey‘at etmiştir. Önce sürülerini bırakmak istememiş, fakat daha sonra “vahyi bizzat ondan duymaktan” geri kalamayarak Medine’ye hicret etmiştir. Böylece Resûlullah’ın yakınında bulunmuş, hizmetinde bulunmaktan büyük haz duymuştur.
Efendimiz (s.a.v.) ile yolculuklarda beraber olmuş, kimi zaman hayvanının yularını tutmuş, kimi zaman da onun terkisine binmiştir. Bu sebeple “Resûlullah’ın Redîfi” (yol arkadaşı) diye anılmıştır. Bir gün Peygamberimiz ona Felâk ve Nâs sûrelerini öğretmiş ve: “Yatarken bu sûreleri mutlaka oku.” buyurmuştur.
Ukbe (r.a.) Kur’an tilavetinden büyük zevk alır, gece sessizliklerinde gözyaşlarıyla okurdu. Hz. Ömer (r.a.), bir gün kendisinden Kur’an okumasını istemiş, onun huşû dolu okuyuşunu dinlerken sakalını ıslatacak kadar ağlamıştır.
Kur’an ilmiyle birlikte hadis, fıkıh ve ferâiz konularında da derin bilgi sahibi olmuş, sahabe arasında ilim ve cihad ehli olarak tanınmıştır. 55 hadis-i şerif rivayet etmiştir.
Kendi eliyle yazdığı mushafı uzun süre Mısır’da bir camide muhafaza edilmiş, daha sonra kaybolmuştur. Hz. Ömer (r.a.) devrinde Şam’ın fethinde bulunmuş, büyük kahramanlık göstermiştir. Muâviye devrinde Mısır valiliği yapmış, Rodos seferine komutan olarak katılmıştır.
Ok atmada mahir idi. Halkı bu konuda teşvik eder, Resûlullah’ın (s.a.v.) “Bir ok sebebiyle üç kişiye cennet nasip olur” hadis-i şerifini sıkça hatırlatırdı. Hem askerî hem ilmî yönüyle sahabe neslinin örneklerinden olmuştur.
Hicrî 58 yılında Mısır’da vefat etti. Kur’an’a bağlılığı, ilme ve cihada olan gayreti ile anılan Ukbe bin Âmir (r.a.), ümmete büyük hizmetler bırakmıştır. Cenâb-ı Hak şefaatlerine nail eylesin.
