Hoca Ahmed Fakih Hayatı ve Şiirleri

Takip Et

Hoca Ahmed Fakih

00-00-0000 - 00-00-0000

1
Şiir
0
Takipçi
0
Yorum

Hoca Ahmed Fakih (Sultan Hoca Fakih)

13. yüzyılın ilk yarısında yaşamış bir tasavvuf şairidir (ö. 618/1221 ya da 628/1230). Horasan’dan Anadolu’ya (Konya) göç eden erenler arasındadır. Fıkıh ilmiyle uğraştığı ve Mevlânâ’nın babası Bahâeddin Veled’den ders aldığı için “Fakih” lakabıyla anılmıştır.

Hakkında

Fuad Köprülü, Ahmed Fakih’i ilk kez Türk Yurdu mecmuasında ele alır; bu çalışma başat bir kaynaktır.
Eski velâyetnâmeler ve menâkıbnâmelerde adına sıkça ve övgüyle rastlanır: Menâkıbü’l-Ârifîn (Eflâkî), Hacı Bektaş Velî menâkıbnâmeleri, Seyyid Hârûn Velî menâkıbnâmesi, Kirdeci Ali’nin Kesikbaş Destanı, Şeyh Evhâdüddin Kirmânî menâkıbnâmesi vb.
Rivayete göre Mevlânâ, onu küçük yaşta görüp “ilmin denizi geliyor” diye işaret etmiştir.
Hac dolayısıyla Medîne, Kudüs, Şam gibi merkezleri görmüştür.

Tartışmalı Noktalar

Abdülbaki Gölpınarlı, tarihte “Ahmed Fakih” adında birden fazla şahıs olabileceğini öne sürer; Osman Fikri Sertkaya beş ayrı Ahmed/Sulı Fakih’ten söz eder.
Semih Tezcan, 1350’lerde yaşamış olabileceğini ileri sürer; bu da onu XIII. yüzyıl şairi sayan görüşleri tartışmaya açar.
Ölüm tarihi konusunda farklı kayıtlar vardır (618/1221 ya da 628/1230).

Eserleri

1) Çarh-nâme (kaside)

Aruz: mefâ‘îlün / mefâ‘îlün / fe‘ûlün. Bugün elimizde 83 beyit vardır; Eğridirli Hacı Kemal’in Câmi‘u’n-nezâir indeksinde kasidenin aslında 100 beyit olduğu belirtilir. Feleğin dönekliği, zamanın geçiciliği ve insan bedeninin fâniliği işlenir. Dil tarihi açısından önemlidir; Anadolu Türkçesinin ilk ürünleri arasında sayılır.

“Dirîgâ çarhun elünden hezârân / Ki kılmışdur mu‘attal bunca kârân”
Sözlükçe: dirîgâ: eyvahlar olsun; hezârân: binlerce; mu‘attal: işe yaramaz; kârân: yararlar, faydalar.

“İşid imdi bu ahvâl-i kardaş / Çün ümmetdür biri birin ihvân”
Sözlükçe: ihvân: kardeşler.

2) Kitâb-ı Evsâf-ı Mesâcidi’ş-Şerîfe (mesnevi)

Günümüze tek nüshayla ulaşmıştır (British Museum’da muhafaza edildiği kaydedilir). Bir mesnevi olmakla birlikte eserde heceyle yazılmış gazellere ve kaside formunda bölümlere de rastlanır. Hac ziyareti sırasında gördüklerini anlatır; bu yönüyle Türk seyahat edebiyatının ilk örneklerinden sayılır.

“Salavât vir Resûlullâh’a Ahmed / Uzatma kasr eyle sen dîvânı”
Sözlükçe: kasr eyle-: kısaltmak; dîvân: şairin bu kitabına verdiği ad.

Bibliyografya (seçme)

Mecdut Mansuroğlu, Ahmed Fakîh (Çarh-nâme), İstanbul, 1956.
Hasibe Mazıoğlu, Ahmed Fakîh (Kitâb-ı Evsâf-ı Mesâcidi’ş-Şerîfe).
Semih Tezcan, “Anadolu Türk Yazınının Başlangıç Döneminde Bir Yazar ve Çarh-nâme’nin Tarihlendirilmesi Üzerine”, Türk Dilleri Araştırmaları 4, 1994.
Osman Fikri Sertkaya, “Ahmed Fakîh”, DİA, c. 2, İstanbul, 1989.

Not: 2007 © turkedebiyati.org — “Türk Dili ve Edebiyatı Dersleri Kaynak Sitesi”.